تبیین چارچوب نظری برآینده از رویکرد پیچیدگی با تأکید بر نظریه بازیگر-شبکه و کاربست آن در برنامه‌ریزی شهری بررسی موردی: شهر جدید پردیس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

10.30480/aup.2021.916

چکیده

با توسعه فناوری، تغییر سازمان روابط در سطح جهانی و تغییرات زیست‌محیطی، مناطق شهری تغییرات قابل ‌ملاحظه‌ای پیدا کرده‌اند. مواجهه با این تغییرات، نیازمند پیدایش رویکردهای نظری جدید به پدیده‌های شهری است. رویکردهایی که توانایی درک پویایی‌های غیرقابل‌پیش‌بینی و آشفته مسائل شهری را ایجاد کنند. یکی از این رویکردها که بر نظریه‌های پیچیدگی و شبکه استوار است، نگرش به شهر و پدیده‌های شهری به‌عنوان شبکه‌هایی پیچیده است که در آن مسائل شهری پدیده‌هایی ارتباطی، برآینده، زمینه‌محور و تولیدشده در شبکه‌هایی از روابط و بازیگران هستند. این مطالعه به تبیین مفهوم پیچیدگی شهری و مفاهیم مرتبط با آن می‌پردازد. هدف از این مطالعه، ارائه چارچوب نظری حاکم بر برنامه‌ریزی شهری با چنین رویکردی است. پس از دستیابی به چارچوب، نمونه‌ای از نحوه کاربست آن در شهر جدید پردیس ارائه‌شده است. تبیین چارچوب نظری از طریق فرایند منطقی تفکر دارای مراحل مختلف شامل شناسایی نگرش پژوهشگر، انتخاب نظریه، شناسایی ابعاد آن و نحوه ارتباط با موضوع پژوهش، صورت‌گرفته ‌است. بهره‌برداری از چارچوب نظری ارائه شده در نمونه نیز با استفاده از پارادایم واقع‌گرایی انتقادی و روش‌‌ آن انجام شده است. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، مهم‌ترین اصل در این رویکرد شناسایی روابط بین بازیگران در شبکه است که خود مستلزم شناسایی صحیح بازیگران و همچنین ایجاد درکی از شبکه‌‌های مختلف موجود در زمینه موردمطالعه خواهد بود. نکته مهم دیگر ضرورت بازتعریف نقش و عملکرد برنامه‌ریزان در این چارچوب است. 

کلیدواژه‌ها


-                اسدی، ایرج (1382). پیچیدگی مسائل در برنامه‌ریزی شهری و رویکردهای مواجهه با آن. فصلنامه مدیریت شهری، 14، 24- 35. 
-                دانایی‌فرد، حسن (1384). کنکاشی در مبانی فلسفی تئوری پیچیدگی: آیا علم پیچیدگی صبغه پست مدرنیست دارد؟ فصلنامه مدرس علوم انسانی- پژوهش‌های مدیریت در ایران، 46، 171- 211. 
 
-                Asher, H. B., Weisberg, H. F., Shively, W. P., & Kessel, J. H. (Eds.). (1984). Theory-building and Data Analysis in the Social Sciences. Midwest Political Science Association (U.S.): University of Tennessee Press.
-                Babaei, H., Rafiyan, M., Rousta, M., & Pasian Khamari, R. (2018). Analysis of Organizatinal network of participatory management in urban renaissance of Gorgans historical context. Bagh-e Nazar, 15 (63), 17-32.
-                Bar-Yam, Y. (2015). Complex Systems Science: Where Does It Come from and Where Is It Going To? Retrieved 12 December, 2016 from http://www.necsi.edu/research/overview/ccs15.html.
-                Bettencourt, L. M. (2013). The Kind of Problem a City Is. Santa Fe Institute Working Paper.
-                Boonstra, B., & Boelens, L. (2011). Self-organization in urban development: towards a new perspective on spatial planning. Urban Research & Practice, 4 (2), 99-122.
-                Borgatti, S. P., & Foster, P. C. (2003). The Network Paradigm in Organizational Research: A Review and Typology. Journal of Management, 29 (6), 991–1013.
-                Bouchareb, A. (2011). Lecture: Project Urbain: Définitions, Acteurs, Stratgie. Retrieved from Universite Mentouri-Constantine https://en.calameo.com/read/00401606376c2129db85a.
-                Burt, R. S. (2005). Brokerage and Closure: An Introduction to Social Capital. Oxford: Oxford University Press.
-                Chen, Y. (2011). Fractal systems of central places based on intermittency of space-filling. Chaos, Solitons & Fractals, 44 (8), 619-632.
-                Crooks, A. T., Patel, A., & Wise, S. (2013). Multi-agent systems for urban planning. In N. N. Pinto (Ed.), Technologies for Urban and Spatial Planning: Virtual Cities and Territories: Virtual Cities and Territories (29-57). Hershey PA: IGI Global.
-                Danermark, B., Ekstrom, M., Jakobsen, L., & Karlsson, J. C. (2002). Explaining Society: Critical Realism in the Scoial Sciences. London: Routledge.
                  e Roo, G. (2010). Planning and complexity: An introduction . In G. de Roo, & E. A. Silva, A Planner’s encounter with complexity (1- 19). Surrey: Ashgate Publishing limited.
-                de Roo, G., & Silva, E. A. (2010). A Planner’s Encounter with Complexity. Surrey: Ashgate Publishing Limited.
-                Fletcher, A. J. (2017). Applying critical realism in qualitative research: methodology meets method. International Journal of Social Research Methodology, 20 (2), 181-194.
-                Grant, C., & Osanloo, A. (2014). Understanding, Selecting, and Integrating a Theoretical Framework in dissertation research. Administrative Issues Journal:Education, Practice & Research, 4 (2), 12-26.
-                Healey, P. (2007). Urban complexity and spatial strategies: Towards a relational planning for our times. United Kingdom: Routledge.
-                Jacomy, M., Venturini, T., Heymann, S., & Bastian, M. (2014). ForceAtlas2, a Continuous Graph Layout Algorithm for Handy Network Visualization Designed for the Gephi Software. PLOS One, 9 (6), e98679.
-                Jessop, B. (2001). The governance of complexity and the complexity of governance. Retrieved 2 January, 2018 from http://www.lancaster.ac.uk/fass/resources/sociology-online-papers/papers/jessop-governance-of-complexity.pdf.
-                Kauffman, S. (2002). Investigations. United Kingdom: Oxford University Press.
-                Latour, B. (1996). On actor-network theory: a few clarifications. Soziale Welt, 47, 369–381.
-                Lima, M. (2015). A Visual History of Human Knowledge. Retrieved from https://www.ted.com/talks/manuel_lima_a_visual_history_of_human_knowledge.
-                McAdams, M. A. (2008). Complexity Theory and Urban Planning. Urbana: Urban Affairs and Public Policy, 9, 1-16.
-                Partanen, J. (2009). Simulation in steering of complexity and self-organization in city. Retrieved 26 April, 2016 from http://urbaneco.washington.edu/wp/wp-content/uploads/PARTANEN_0924.pdf.
-                Portugali, J. (2007). A Structural-Cognitive Approach to Urban Simulation Models. In S. Albeverio, D. Andrey, P. Giordano, & A. Vancheri (Eds.), The Dynamics of Complex Urban Systems: An Interdisciplinary Approach (357- 373). Berlin/Heidelberg: Springer Science & Business Media.
-                Portugali, J. (2016). What Makes Cities Complex? In Juval Portugali and Egbert Stolk (Eds.) Complexity, Cognition, Urban Planning and Design (3-19). New York: Springer.
-                Santa Fe Institute. (2013, June 20). Cities are a new kind of complex system: part star, part network. Retrieved 2 April, 2017 from https://www.santafe.edu/news-center/news/science-bettencourt-cities-framework.
-                Trochim, W. M. (2006). Positivism & Post-Positivism. Retrieved 4 August, 2017 from https://www.socialresearchmethods.net/kb/positvsm.php
-                Villeneuve, P., Trudelle, C., Pelletier, M., & Thériault, M. (2006). Acteurs urbains en conflit, Québec, 1965-2000 : essai d’analyse statistique. Géocarrefour, 81 (2), 135-141.