مروری نظام‌مند بر نقش‌آفرینی بهره‌وران در برنامه‌ریزی فضایی حوضه‌های آبریز: علت‌ها و دلایل

نوع مقاله : مروری

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری شهرسازی، گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استادیار گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استاد گروه طراحی و برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

برنامه‌ریزی فضایی حوضه‌های آبریز به‌عنوان ابزاری کلیدی برای مدیریت پایدار منابع طبیعی، با چالش‌هایی ازجمله تعارض میان اهداف اقتصادی و الزامات محیط‌زیستی، رقابت بر سر نوع بهره‌برداری از منابع آب، و تداخل منافع بین‌بخشی مواجه است. نقش‌آفرینی بهره‌وران در فرآیند تصمیم‌گیری، نقشی اساسی در کاهش تعارض‌ها و ارتقاء اثربخشی اجرای طرح‌ها ایفا می‌کند. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل نظام‌مند عوامل علّی و دلیل‌آوری مؤثر بر نقش‌آفرینی بهره‌وران در برنامه‌ریزی فضایی حوضه‌های آبریز برای تحقق اهداف پایداری است. روش پژوهش مرور نظام‌مند همراه با تحلیل محتوای کیفی پیشینه پژوهشی بوده و داده‌ها از ۳۴ مقاله علمی پژوهشی انگلیسی‌زبان منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۵ و ۲۴مقاله فارسی منتشرشده در بازه زمانی ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳ گردآوری و با کدگذاری باز تحلیل‌شده‌اند. مقوله‌های اصلی نشان‌دهنده عوامل مؤثر بر نقش‌آفرینی بهره‌وران در برنامه‌ریزی حوضه آبریز است، که در ابعاد نهادی ساختاری، محیطی، زمینه اجتماعی و ساختار ایفای نقش مطرح شد. یافته‌ها نشان داد که بسیاری از پژوهش‌های موجود نتوانسته‌اند به‌طور یکپارچه به ابعاد مختلف نقش‌آفرینی بهره‌وران بپردازند. این پژوهش بر اساس چارچوب نظری تلفیقی استخراج‌شده از تحلیل منابع، ضمن تبیین پیچیدگی‌های نهادی و زمینه‌ای نقش‌آفرینی بهره‌وران، بستری برای ادراک عمیق‌تر نقش آنان در سطح پژوهشی و مبنایی علمی برای تعریف روشن‌تر نقش و مسئولیت بهره‌وران در سطوح مختلف برنامه‌ریزی فضایی حوضه‌های آبریز ایران در سطح سیاست‌گذاری فراهم می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات