واکاوی نقش‌های بدن در فرآیند طراحی معماری: طبقه‌بندی مفهومی بر اساس ادبیات بدنمند

نوع مقاله : مروری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم وصنعت ایران، تهران، ایران

2 استاد گروه معماری منظر، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

3 استاد گروه مرمت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

چکیده

بدن در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از عناصر کلیدی در پیوند میان ادراک، شناخت و تجربۀ زیستۀ فضا در مباحث معماری و طراحی مطرح شده است. بخشی از ادبیات بدنمندی به‌طور خاص بر فرایند طراحی معماری و آموزش طراحی معماری تمرکز دارد و نشان می‌دهد که چگونه بدن می‌تواند در مراحل مختلف طراحی معماری، از ایده‌پردازی تا ارزیابی طرح، نقش ایفا کند. با این حال، نقش‌های متنوعی که برای بدن در این فرایند مطرح شده‌اند، به‌صورت پراکنده در پژوهش‌ها حضور دارند و در قالب یک طبقه‌بندی مفهومی منسجم صورت‌بندی نشده‌اند. پژوهش حاضر رویکردی نظری–تحلیلی دارد که بر پایۀ مطالعۀ ادبیات مرتبط با بدنمندی و طراحی معماری انجام شده است؛ که در آن، بدن و تجربۀ بدنمند نقشی محوری در بحث دربارۀ فرایند طراحی دارند. بر اساس مرور دامنه‌ای پژوهش‌ها نقش‌های بدن بر اساس تحلیل مضمونی، در چند دستۀ مفهومی گروه‌بندی می‌شوند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که می‌توان نقش‌های بدن در فرایند طراحی معماری را در چند محور اصلی اعم از الف) واسط طراحی، ب) عامل شناختی و خلاق، ج) حس‌گر فضا، د) سوژۀ اجتماعی-فرهنگی، ه) واسطۀ یادگیری در آموزش طراحی، صورت‌بندی کرد. این طبقه‌بندی مفهومی، تصویری یکپارچه از نحوۀ درگیر شدن بدن در فرایند طراحی معماری ارائه می‌دهد و می‌تواند مبنایی برای توسعۀ روش‌ها و تمرین‌های طراحی بدن‌محور در آموزش و عمل حرفه‌ای معماری برای دانشجویان و معماران فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات