از فوبیا تا التیام؛ چگونگی مداخله معماری در کاهش تحریک فوبیاهای مبتنی بر مکان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استادیار گروه سوانح و بازسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

معماری، افزون بر کارکردهای مثبت خود، می‌تواند با ویژگی‌های محیطی، زمینه‌ساز تحریک یا تشدید اضطراب‌های غیرمنطقی و بیمارگونه شود. تجربه این نوع از اضطراب، که با شرایط فضایی یا کالبدی خاصی پیوند خورده، تحت عنوان فوبیاهای مبتنی بر مکان، معرفی می‌شود. این پژوهش با هدف تدوین چارچوبی برای مداخله معماری در کاهش فوبیاها و با اتکا بر سه رکن نظری «مدل شناختی فوبیا»، «نورواستتیک» و «درمان رفتاری-شناختی» انجام شده، و بر این فرض استوار است که معماری می‌تواند با مداخلاتی آگاهانه، در قالب رویکردی مبتنی بر اصول رفتاری-شناختی عمل کند. پژوهش حاضر با به‌کارگیری روش کیفی و رویکرد تحلیل مفهومی، نخست از طریق سنتز مبانی نظری، ایده‌های روان‌شناختی در مداخله را استخراج و سپس با تحلیل مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، این مکانیسم‌ها در بستر تجربه زیسته واکاوی شدند. یافته‌ها به شناسایی دو مکانیسم «آگاهی‌بخشی؛ بازسازی ادراکی تدریجی»، و «ماسکه‌کردن؛ کاهش برانگیختگی از طریق فیلتر ادراکی»، انجامید که هر یک در چهار فوبیای شایع به راهبردهای طراحی عینی ترجمه شدند. توجه به این دو مکانیسم در کنار توجه به نحو فضا و توالی رخدادهای فضایی، امکان مداخله طراحی را فراهم می‌کند. چارچوب پیشنهادی، نیازمند آزمون‌های تجربی در مطالعات آینده برای دستیابی به دستورالعمل‌های طراحی مبتنی بر شواهد است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات